लोकप्रतिनिधित्व कायदे

लोकशाही शासन संरचनेत मुक्त आणि पारदर्शक निवडणूक प्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाची असते. जेणेकरून लोकांनी निवडून दिलेलेच सरकार सत्तेत येईल. याच अनुषंगाने भारतीय लोकशाहीला सक्षम करण्यासाठी निवडणुकीच्या संदर्भात कायदे करण्याचे स्पष्ट अधिकार भारतीय संविधानाने प्रदान केले आहेत. जसे की भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 82 अंतर्गत संसदेस मतदारसंघ पुनर्रचनेचा अधिकार देण्यात आला आहे. ज्यानुसार प्रत्येक जनगणनेनंतर केंद्र सरकार मतदारसंघ…

Read Full News

ई-शासनाचे उद्दिष्ट आणि प्रारुप काय आहे?

     शासन व्यवहाराच्या बदलत्या स्वरूपानुसार जागतिक पातळीवर तत्पर शासन व्यवहार अंमलात आणण्यासाठी माहिती व तंत्रज्ञानाचा वापर वाढला आहे. यातूनच पुढे ई-शासन (ई-गव्हर्नन्स) ही संकल्पना उदयास आली आहे. या लेखात आपण ई-शासनाच्या संदर्भातील मूलभूत माहिती घेणार आहोत. तसेच यानंतरच्या लेखात आपण भारतातील आतापर्यंतची ई-शासनाची प्रक्रिया आणि शासन स्तरावरील विविध उपाय योजना यांचा आढावा घेणार आहोत. शासनाच्या विविध…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 4 (2018 प्रश्नपत्रिका)

खण्ड A SECTION A Q1. (a) सिविल सेवाओं के संदर्भ में सार्विक प्रकृति के, तीन आधारिक मूल्यों का कथन कीजिए और उनके महत्त्व को उजागर कीजिए। (150 शब्द) State the three basic values, universal in nature, in the context of civil services and bring out their importance. (150 words) 10 (b) उपयुक्त उदाहरणों सहित “सदाचार-संहिता”…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 4 (2017 प्रश्नपत्रिका)

खण्ड A SECTION A Q1. सार्वजनिक क्षेत्र में हित-संघर्ष तब उत्पन्न होता है, जब निम्नलिखित की एक-दूसरे के ऊपर प्राथमिकता रखते हैं : (a) पदीय कर्तव्य (b) सार्वजनिक हित (c) व्यक्तिगत हित प्रशासन में इस संघर्ष को कैसे सुलझाया जा सकता है? उदाहरण सहित वर्णन कीजिए। (150 शब्द) Conflict of interest in the public sector…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 4 (2016 प्रश्नपत्रिका)

खण्ड A SECTIONA Q1. (a) स्पष्ट कीजिए कि आचारनीति समाज और मानव का किस प्रकार भला करती है। (150 शब्द) Explain how ethics contributes to social and human well-being. (150 words) 10 (b) क्या कारण है कि निष्पक्षता और अपक्षपातीयता को लोक सेवाओं में, विशेषकर वर्तमान सामाजिक-राजनीतिक संदर्भ में, आधारभूत मूल्य समझना चाहिए? अपने उत्तर…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 4 (2015 प्रश्नपत्रिका)

प्रश्नों के उत्तर बन्धनी में विनिर्दिष्ट शब्द सीमा से ज्यादा न हों। उत्तर की विषय-वस्तु शब्द सीमा से अधिक महत्त्वपूर्ण है। Answer questions in NOT MORE than the word limit specified for each in the parenthesis. Content of the answer is more important than its length. खण्ड-A SECTION-A 1. (a) ‘पर्यावरणीय नैतिकता’ का क्या अर्थ…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 4 (2014 प्रश्नपत्रिका)

प्रश्नों के उत्तर बन्धनी में विनिर्दिष्ट शब्द सीमा से ज्यादा न हों। उत्तर की विषय-वस्तु शब्द सीमा से अधिक महत्त्वपूर्ण है। Answer questions in NOT MORE than the word limit specified for each in the parenthesis. Content of the answer is more important than its length. खण्ड-A SECTION-A 1. (a) सभी मानव सुख की आकांक्षा…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 4 (2013 प्रश्नपत्रिका)

प्रश्नों के उत्तर बन्धनी में विनिर्दिष्ट शब्द सीमा से ज्यादा न हों। उत्तर की विषय-वस्तु शब्द सीमा से अधिक महत्त्वपूर्ण है। Answer questions in NOT MORE than the word limit specified for each in the parenthesis. Content of the answer is more important than its length. खण्ड-A SECTION-A ‘मूल्यों’ व ‘नैतिकताओं’ से आप क्या समझते…

Read Full News

कॉलेजियम/न्यायवृंद पद्धत भाग – १ (The Collegium System)

गेल्या काही दिवसांपासून आपल्या देशातील सर्वोच्च न्यायालय व उच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांच्या नियुक्ती प्रक्रिये बाबत उलटसुलट चर्चा होत आहेत. या अनुषंगाने न्यायाधीशांच्या नियुक्ती बाबत संविधान सभेतील चर्चा, घटनात्मक तरतूदी, नियुक्ती प्रक्रियेबाबतचे महत्वाचे निर्णय, सध्याची प्रचलित कॉलेजिअम म्हणजेच न्यायवृंद व्यवस्थेचा उगम, विद्यमान सरकारने तो बदलण्याचा केलेला प्रयत्न व त्यावरचा निर्णय आणि आवश्यक सुधारणा या सर्व बाबींचा सविस्तर…

Read Full News

सामान्य अध्ययन – 3 (2018 प्रश्नपत्रिका)

1. “वहनीय (ऐफोर्डेबल), विश्वसनीय, धारणीय तथा आधुनिक ऊर्जा तक पहुँच संधारणीय (सस्टेनबल) विकास लक्ष्यों (एस० डी० जी०) को प्राप्त करने के लिए अनिवार्य है।” भारत में इस संबंध में हुई प्रगति पर टिप्पणी कीजिए। (उत्तर 150 शब्दों में दीजिए) “Access to affordable, reliable, sustainable and modern energy is the sine qua non to achieve Sustainable…

Read Full News